Tags: federaal ,

Normaal gezien duurt de ambtstermijn van een regering vijf jaar, dat is evenlang als de periode waarvoor het parlement is verkozen, maar wat als de regering valt? Hoe verloopt zo'n regeringsontslag en wat zijn de gevolgen nadien? In dit artikel zoeken we naar een volledig antwoord. 

 Eerste mogelijkheid:

"De eerste minister biedt het ontslag van de regering aan de Koning aan"

Dit is het gangbare scenario. Wanneer er onoverbrugbare meningsverschillen rijzen tussen de politieke partijen die een coalitieregering vormen en er een politieke crisis uitbreekt, rest de eerste minister geen andere keuze dan het ontslag van de federale regering aan de Koning aan te bieden.

De Koning kan het ontslag aanvaarden of weigeren. Hij kan zijn antwoord ook enige tijd in beraad houden en zo de re- geringspartijen de tijd geven alsnog een compromis uit te werken.

Als de Koning het ontslag aanvaardt, ontbindt hij de Kamer van volksvertegenwoordigers, op voorwaarde evenwel dat een meerderheid van de Kamerleden hiermee instemt. Binnen 40 dagen moeten dan verkiezingen voor de Kamer van volksvertegenwoordigers gehouden worden en binnen twee maanden moet de Kamer bijeen worden geroepen (art. 46 Grondwet).

Vervolgens beginnen de onderhandelingen over de vorming van een nieuwe regering.

 

Tweede mogelijkheid: 

"de Kamer dwingt de regering tot ontslag"

In de praktijk komt het weinig voor dat een regering valt doordat ze niet meer over de meerderheid in de Kamer beschikt. Doorgaans zijn het interne regeringsproblemen die aan de basis liggen van voortijdig regeringsontslag.

De Kamer kan, op een zogenaamd “constructieve” wijze, de regering tot ontslag dwingen en vervangen door een andere (art. 96 van de Grondwet).

Dat gebeurt als volgt:
Een meerderheid van de Kamerleden (minimum 76 van de 150) neemt een “constructieve” motie van wantrouwen aan of verwerpt een motie van vertrouwen in verband met het regeringsbeleid en maakt die “constructief” door binnen drie dagen een andere eerste minister voor te dragen aan de Koning. Deze motie wordt “constructief” genoemd omdat naast het ontslag van de regering, tevens wordt voorzien in de voordracht van een nieuwe eerste minister. Het staatshoofd is verplicht de voorgedragen persoon te belasten met de regeringsvorming. De vervanging van de zittende regering door de Kamer gebeurt in dit scenario dus zonder nieuwe verkiezingen.

De Kamer kan de regering ook doen vallen door het aannemen van een motie van wantrouwen of het verwerpen van een motie van vertrouwen, zonder binnen drie dagen een andere eerste minister voor te dragen. Alhoewel de regering, juridisch gezien, in zo’n situatie niet verplicht is af te treden, kan zij in de praktijk niet verder regeren. De Koning (de regering) kan de Kamer in dat geval ontbinden, wat nieuwe verkiezingen tot gevolg heeft.

Van belang is ook te vermelden dat Kamer en Senaat automatisch ontbonden worden zodra Kamer en Senaat een verklaring tot herziening van de Grondwet aannemen. Dat gebeurt met ingang van de bekendmaking van de herzieningsverklaringen in het Belgisch Staatsblad (zie infofiche 4). In dat geval worden Kamer en Senaat binnen drie maanden bijeengeroepen.

Gevolg: Lopende zaken

In de periode tussen het ontslag van de oude regering en de benoeming van de nieuwe regering, blijft de oude regering aan. De bevoegdheid van de regering is dan wel beperkt tot het afhandelen van de “lopende zaken”. Daaronder verstaat men onder meer het nemen van spoedeisende maatregelen en het afwikkelen van routineaangelegenheden. Het begrip “lopende zaken” is gegroeid uit de rechtspraak. Geen enkele formele tekst regelt deze aangelegenheid.

Dat de ministers verder mogen regeren, houdt verband met de noodzakelijke continuïteit van het beleid. Dat hun bevoegdheid beperkt is, komt door het feit dat de volksvertegenwoordigers geen effectieve controle meer kunnen uitoefenen op de regering.

Wanneer de Kamer ontbonden is op het einde van de zittingsperiode blijft de regering aan. De regering is dus niet ontslagnemend maar wordt niet meer gecontroleerd door de Kamer daar zij ontbonden is. Ook dan bevindt de regering zich in een periode van “lopende zaken”.

Deel dit artikel

Powered by CoalaWeb

BPolitix op Twitter

BPolitix op Facebook!